در سوم مارس، اسرائیل پس از شلیک موشکهایی از سوی حزبالله به سرزمینهای اشغالی فلسطین در واکنش به نقضهای گسترده اسرائیل پس از آتشبس نوامبر ۲۰۲۴، جنگی را علیه لبنان آغاز کرد. این حملات جنوب لبنان، بقاع، ضاحیه جنوبی بیروت و مناطق مختلف پایتخت را هدف قرار داد. اوج حملات در ۸ آوریل بود؛ زمانی که بیش از ۱۰۰ حمله هوایی در کمتر از ده دقیقه به بیروت انجام شد و صدها کشته برجای گذاشت.
بر اساس آمار سازمان ملل، شمار آوارگان ثبتشده در لبنان از ۱.۱ میلیون نفر فراتر رفت. بیش از ۱۳۷ هزار نفر در مراکز اسکان جمعی زندگی میکردند و بخش بزرگی از آوارگان نزد خانوادههای میزبان یا در تجمعات غیررسمی سکونت داشتند.
این آوارگان علاوه بر شرایط دشوار انسانی، هدف محدودیتها و گفتمان نفرت در برخی رسانهها قرار گرفتند. روایتهایی تحریکآمیز درباره آنان منتشر شد که وابستگیهای مذهبی و سیاسی آنان را هدف قرار میداد و شرایط انسانیشان را نادیده میگرفت.
سازمان ملل، گفتمان نفرت را هر نوع بیان توهینآمیز یا تبعیضآمیز علیه افراد یا گروهها بر پایه هویت، مذهب، قومیت، ملیت، رنگ پوست، جنسیت یا سایر ویژگیهای هویتی تعریف میکند.
گفتمان نفرت تنها متوجه آوارگان نبود، بلکه حملات اسرائیل به مناطق بهظاهر امن نیز برای تحریک افکار عمومی علیه آنان مورد استفاده قرار گرفت. برخی رسانهها حضور آوارگان در هتلها و آپارتمانها را تهدیدی برای ساکنان معرفی کرده و خواستار اخراج آنان شدند.
گفتمان نفرت در رسانههای محلی:
در طول جنگ، بخشی از رسانههای لبنان آوارگان را بر اساس وابستگی مذهبی و سیاسی مورد هدف قرار دادند. این رویکرد شامل ساکنان مدارس، هتلها و خانههای اجارهای میشد.
برخی گزارشها با تمرکز بر جامعه شیعه، روایتهای تاریخی و فرهنگی گزینشی را برای تثبیت کلیشههای منفی به کار گرفتند. نمونه آن گزارشی در روزنامه النهار بود که مهاجرت تاریخی شیعیان به بیروت را بررسی میکرد اما نقش اشغالگری اسرائیل در این روند را نادیده میگرفت.
پلتفرمهای رسانهای دیگری نیز با استفاده از عناوین و تعابیر تحقیرآمیز، آوارگان و محیط اجتماعی آنان را هدف قرار دادند و خواستار نظارت امنیتی شدید بر آنان شدند.
موضوع اردوگاه کرنتینا:
با مطرح شدن طرح ایجاد مرکز اسکان در منطقه کرنتینا در شرق بیروت، موجی از تبلیغات رسانهای و اظهارات تحریکآمیز شکل گرفت. برخی رسانهها این طرح را تهدیدی امنیتی برای بیروت معرفی کردند و با یادآوری جنگ داخلی لبنان، ترسهای تاریخی و فرقهای را بازتولید نمودند.
هدف قرار دادن هتلها:
پس از حمله اسرائیل به هتل رامادا در بیروت، برخی رسانهها پیش از پایان تحقیقات، روایتهایی منتشر کردند که به نوعی این حملات را توجیه میکرد. همچنین پیشنهادهایی برای نظارت شدید بر ساکنان هتلها مطرح شد که موجب افزایش فشار بر آوارگان گردید.
نتیجهگیری:
گفتمان نفرت در رسانههای لبنان طی جنگ اخیر به سطح نگرانکنندهای رسید. این گفتمان با استفاده از کلیشههای منفی و روایتهای غیرواقعی، به تشدید تنشهای اجتماعی و فرقهای کمک کرد و وضعیت دشوار بیش از یک میلیون آواره لبنانی را نادیده گرفت.
توصیهها:
- پایبندی رسانهها به قانون رسانههای دیداری و شنیداری لبنان.
- فعالتر شدن وزارت اطلاعرسانی در مقابله با گفتمانهای نفرتپراکن.
- تقویت نهادهای نظارتی رسانهای.
- اعمال نظارت حرفهای و اخلاقی بر محتوای رسانهها.
- تصویب قانون جدید رسانه برای تنظیم رسانههای دیجیتال و شبکههای اجتماعی.
گفتمان نفرت در رسانههای لبنان در جریان جنگ اخیر اسرائیل علیه لبنان
